W Biblii hebrajskiej trąba występuje najczęściej pod dwiema nazwami. Szofar [שׁוֹפָר] oznacza zakrzywiony róg, zwykle barani, pozbawiony dodatkowych elementów, w którym dźwięk uzyskiwano wyłącznie dzięki sile oddechu i technice dmuchania. Szofar nie posiada ustnika ani zaworów, a wydobycie dźwięku wymaga dużego wysiłku oddechowego. Do budowy tej trąby nie używano rogów zwierząt nieczystych ani wołów – ze względu na pamięć o grzechu złotego cielca. Drugą hebrajską nazwą jest chacocera [חֲצוֹצְרָה], czyli trąba prosta, metalowa, wykorzystywana głównie w kulcie świątynnym. Była wykonywana z kutego srebra, często w formie prostej rury, jak opisuje Księga Liczb (Lb 10,2), gdzie Mojżesz otrzymuje nakaz sporządzenia dwóch srebrnych trąb do zwoływania ludu. Oba instrumenty miały charakter rytualny, ale pełniły różne funkcje. Szofar był znakiem Bożej obecności i wzywał do skruchy natomiast chacocera wykorzystywana była przez kapłanów przy ogłaszaniu postanowień, mobilizacji wojennej i sprawowaniu ofiar. W Biblii hebrajskiej słowo szofar występuje 72 razy, a chacocera 29 razy.
Pierwsza wzmianka o trąbie w Biblii znajduje się w Księdze Wyjścia (Wj 19,16), gdzie przy objawieniu Pana Boga na Górze Synaj „rozległ się bardzo donośny dźwięk trąby”. W języku hebrajskim użyto tu słowa szofar. Dźwięk trąby towarzyszy teofanii, czyli objawieniu Boga, i ma charakter mistyczny; „Trzeciego dnia o świcie zaczęły się grzmoty i błyskawice, gęsty obłok spoczął na górze, i rozległ się bardzo donośny dźwięk trąby. A cały lud, który był w obozie, zadrżał ze strachu”. (Wj 19,16, Biblia Tysiąclecia). W oryginale hebrajskim werset ten brzmi: וַיְהִי בַּיּוֹם הַשְּׁלִישִׁי בִּהְיוֹת הַבֹּקֶר וַיְהִי קֹלוֹת וּבְרָקִים וְעָנָן כָּבֵד עַל־הָהָר וְקֹל שֹׁפָר חָזָק מְאֹד וַיֶּחֱרַד כָּל־הָעָם אֲשֶׁר בַּמַּחֲנֶה׃
W tym samym rozdziale, w wersecie 19, dźwięk trąby staje się coraz głośniejszy, co podkreśla Bożą obecność i wzywa lud do uświęcenia. W tym kontekście trąba to nie tyle instrument muzyczny, ale znak duchowej rzeczywistości: „A dźwięk trąby wzmagał się coraz bardziej. Mojżesz mówił, a Bóg odpowiadał mu wśród grzmotów”. (Wj 19,19, Biblia Tysiąclecia). W oryginale hebrajskim werset ten brzmi: וַיְהִי קוֹל הַשֹּׁפָר הוֹלֵךְ וְחָזֵק מְאֹד מֹשֶׁה יְדַבֵּר וְהָאֱלֹהִים יַעֲנֶנּוּ בְקוֹל׃
Szczególne znaczenie ma szofar w opisie zdobycia Jerycha w Księdze Jozuego, w rozdziale 6, gdzie siedmiu kapłanów niesie siedem trąb z baranich rogów przed Arką Przymierza: „Siedmiu kapłanów niech niesie siedem trąb z baranich rogów przed Arką. Siódmego dnia obejdziecie miasto siedem razy, a kapłani niech trąbią na trąbach”. (Joz 6,4, Biblia Tysiąclecia). W oryginale hebrajskim werset ten brzmi:
וְשִׁבְעָה כֹּהֲנִים יִשְׂאוּ שִׁבְעָה שׁוֹפְרוֹת יוֹבְלִים לִפְנֵי אֲרוֹן וּבַיּוֹם הַשְּׁבִיעִי תָּסֹבּוּ אֶת־הָעִיר שֶׁבַע פְּעָמִים וְהַכֹּהֲנִים יִתְקְעוּ בַשּׁוֹפָרוֹת׃
Po siedmiokrotnym obejściu murów i donośnym dźwięku szofarów, mury miasta runęły. Dźwięk trąby stanowił tu narzędzie działania Pana Boga i znak Jego mocy, a nie efekt ludzkich zabiegów wojennych. Tekst hebrajski precyzuje, że chodziło o szofary jubileuszowe, co dodatkowo podkreśla ich religijny wymiar.
W Biblii szofar ogłaszał także rok jubileuszowy, czyli czas odpuszczenia długów i wyzwolenia (Kpł 25,9), a także mobilizację wojenną, jak np. w Księdze Sędziów (Sdz 3,27) czy w Księdze Jeremiasza (Jr 4,5).
W tradycji żydowskiej szofar odgrywa ważną rolę do dziś. Używa się go podczas Rosz ha-Szana – żydowskiego Nowego Roku, oraz w Jom Kipur, Dniu Przebłagania. Jego dźwięk oznacza przebudzenie duchowe, wewnętrzne poruszenie i wezwanie do pokuty.
W Nowym Testamencie grecki termin używany na oznaczenie trąby to σάλπιγξ [sálpigks], a czasownikowo: σαλπίζω [salpídzō] – „trąbić”. Słowo to występuje 14 razy, głównie w kontekście apokaliptycznym i eschatologicznym. W Pierwszym Liście do Tesaloniczan (1Tes 4,16) trąba Boża zapowiada zmartwychwstanie i Paruzję – powtórne przyjście Chrystusa: „Na hasło, na głos archanioła i dźwięk trąby Bożej sam Pan zstąpi z nieba”. W Apokalipsie św. Jana (rozdziały 8–11) pojawia się siedem trąb anielskich, z których każda ogłasza kolejne etapy sądu Bożego. Trąba w Nowym Testamencie zachowuje więc swoją funkcję objawieniową i sądowniczą. Greckie słowo sálpigks pojawia się w Nowym Testamencie 11 razy, a forma czasownikowa salpídzō – 3 razy. W Septuagincie oba hebrajskie terminy są tłumaczone głównie jako σάλπιγξ, czasem także jako κερατίνη [keratine], co może oznaczać róg zwierzęcy. W Wulgacie mamy odpowiedniki łacińskie: tuba, bucina oraz cornu.
Zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie trąba pełni funkcję sygnału: zwołuje zgromadzenie, ogłasza nowy czas, objawia obecność Boga i zapowiada Jego sąd. Jej dźwięk nie jest tłem liturgii – jest jej osią.
Dźwięk trąby w Biblii to symbol Bożego działania w historii, wezwania do zmiany i obietnicy odkupienia. Od Księgi Wyjścia po Apokalipsę, szofar i jego dźwięki wciąż rozbrzmiewają w teologii, liturgii i duchowości, przypominając, że Pan Bóg przemawia nie tylko przez słowo, ale i przez dźwięki.
